Cymbalista Wacław Kułakowski

Bezpośrednim impulsem do powstania tego artykułu było ubiegłoroczne spotkanie w Rzeszowie z cymbalistkami i cymbalistami z Ełku. Otrzymałem wtedy od Macieja Karpuka płytę DVD pt. "Koncert Życia", za którą serdecznie dziękuję. Głównym bohaterem dzieła jest cymbalista Wacław Kułakowski. Film w reżyserii wspomnianego Macieja Karpuka jest ciekawie zrealizowany i oparty o wiersze Mickiewicza i Norwida. Ten miły prezent skłonił skłonił mnie do napisania szerzej o Mistrzu Kułakowskim.

Okładka filmu "Koncert życia"

Miałem przyjemność spotkać go tylko raz, podczas "Koncertu Cymbalistów" w Stradunach w 2012 r. Byłem tam zaproszony wyłącznie jako "wnuk swego dziadka". Mało kto wtedy wiedział, że od kilku miesięcy grałem na cymbałach, które miałem w bagażniku samochodu. Niespodziewanie zostałem poproszony o zagranie na scenie, co stało się moim pierwszym publicznym występem. Wróćmy do bohatera artykułu, którego sylwetkę przybliżyły mi opowieści jego ucznia Pawła Grupkajtysa, audycje Polskiego Radia oraz lektura.

Mirosław Nalaskowski przy konsolecie i Wacław Kułakowski na scenie.
Fot. Piotr Krupski, Staraduny 2012 r.

Wacław Kułakowski urodził się 8 grudnia 1923 roku we wsi Czernice w gminie Rudomino (ok. 20 km na południe od Wilna) w rodzinie chłopskiej. Podczas wojny Wacław działał w partyzantce, następnie służył w armii Berlinga, a pod koniec wojny w 62. pułku piechoty w Ełku. Po wojnie trafił do Stradun, do opuszczonego gospodarstwa i tam się osiedlił.

W rodzinie Kułakowskich tylko jego ojciec chrzestny za młodu grywał trochę na cymbałach. Gdy Wacław miał 10 lat, na weselu u sąsiadów po raz pierwszy zetknął się z cymbałami. Instrument zafascynował go od razu. Jednak jego ojciec nie chciał o tym słyszeć – Wacek miał objąć gospodarkę. Cymbały zostały w końcu zakupione na prośbę babci. Wacek, nasłuchując muzykantów, nauczył się grać samodzielnie. W młodości grał w swoich rodzinnych stronach na wieczorynkach, a na weselach zaczął grać około 1935 roku.

Po zakończeniu II wojny światowej Wacław Kułakowski grywał rzadko. Gospodarka i obowiązki rodzinne nie pozwalały na dalszą praktykę muzyczną, więc cymbały przeleżały na strychu wiele lat. Do gry powrócił dopiero w połowie lat 80. XX wieku. Skłoniła go do tego Danuta Turkowska, współzałożycielka zespołu „Jarzębina”. Akompaniował także zespołowi „Stradunianki”, zaś z biegiem czasu rozpoczął nauczanie młodych ludzi.

Zachęcany do muzykowania, m.in. przez Mirosława Nalaskowskiego, rozpoczął praktykę solową, by w latach 1988-1995 uczestniczyć w turniejach w Gryfinie, jarmarkach folkloru w Węgorzewie, festiwalach w Kazimierzu Dolnym i wielu innych imprezach w Polsce i na Litwie. Był wielokrotnym laureatem-solistą, a także mistrzem uczącym gry na cymbałach dzieci z sąsiednich wsi. Przez szereg lat występował ze swymi uczniami w kategorii „Mistrz – Uczeń”. Jego uczniowie później stali się również mistrzami dla swoich uczniów.

Wacław Kułakowski z uczniami w Nowej Wsi Ełckiej, 1995 r.
fot. "Cymbaliści wileńscy z warmińsko-mazurskiego"

Założycielką szkółki cymbałowej Wacława Kułakowskiego w 1990 r. była Wanda Kochanowska, kierowniczka Domu Kultury w Nowej Wsi Ełckiej. Szkółka liczyła kilkadziesiąt młodych ludzi, pochodzących głównie z okolicznych wsi, zauroczonych cymbałami.

Wacław Kułakowski uczył metodą słuchowo-wzrokową. Wymagał, żeby uczniowie najpierw umieli zaśpiewać melodię, a dopiero potem mogli ją grać na cymbałach. W ten sposób granie kolejnych utworów przychodziło z łatwością, gdy opanowana była już technika gry. Pierwszą uczennicą była Idalia Mizgier.  Zarówno ona jak i wielu kolejnych uczniów, mogą pochwalić się znaczącymi osiągnięciami na najważniejszych festiwalach kultury ludowej. Nie sposób wymienić tu ich wszystkich. O części z nich pisałem na łamach niniejszego bloga wielokrotnie. Oprócz solistów-cymbalistów, spod ręki Mistrza Kułakowskiego wyszły także kapele: Kułakowianki, Kresowiacy, Wacki, Wilniuki, kapela rodzinna Dębkowskich oraz Niezapominajki (grająca do dziś).

Iwona Szymanowska, uczennica Wacława Kułakowskiego, podjęła studia folklorystyczne na UMCS w Lublinie i w 2011 r. obroniła pracę magisterską „Cymbaliści wileńscy na terenie obecnego województwa warmińsko-mazurskiego”. Z kolei Emilia Kulikowska (Jasińska) w 2008 r. obroniła w ełckiej filii olsztyńskiego Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego pracę licencjacką „Tradycja gry na cymbałach wileńskich jako szansa dla następnych pokoleń”.

Wacław Kułakowski w 2001 r. otrzymał Nagrodę im. Oskara Kolberga. Był członkiem Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Spośród melodii granych przez niego należy wymienić: kadryl, marsze weselne, podespańce, kozaki, krakowiaki, oberki, walczyki i polki. Jego nagrania (w tym bardzo ciekawe wywiady) są do dziś prezentowane w Polskim Radiu, a także znajdują się w archiwum Instytutu Sztuki PAN i służą kolejnym pokoleniom jako źródło inspiracji i nauki.

Wacław Kułakowski, niezrównany mistrz-cymbalista, zmarł 27 grudnia 2016 w Ełku w wieku 93 lat.